آخرین مطالب
امکانات وب
پس آگاهي همان «حضور» شيء خارجي در ذهن انسان است كه ملاصدرا آن را شرط ادراك و علم ميداند. اين «آگاهي» و «حضور» و «كاشفيت»، تنها ضامن صدق و واقعيت داشتن هر ادراك است و ميتواند فرق ادراك واقعي با ادراكات كاذب بيماران رواني باشد. اين توجه و آگاهي نفس همان است كه ملاصدرا به آن «علم حضوري» نفس بقواي خود و بصور منطبعه در آن قوا ميگويد و نظريه ملاصدرا درباره شناخت بر آن بنا شده است.
علم و ادراك در فلسفه اسلامي به دو دسته مستقل تقسيم ميشود: علم حصولي و علمحضوري. علم حصولي، علمي است كه با واسطه (بواسطه حواس پنجگانه) و با سير مراحل ذهني بدست ميآيد. اين علم اگرچه ماهيت اشياء را به ما منتقل ميكند ولي خواص وجودي (مثلاً حرارت و رطوبت و...) آنها را نميتواند دارا باشد و بتعبيري ديگر علم حصولي، علمي بياثر است.
علم حضوري علمي است كه مستقيم و بيواسطه به «من» باطني ميرسد و بتعبير ديگر ادراكي «شهودي» است. اين علم و ادراك، برخلاف علم حصولي، همراه با آثار وجودي و خارجي است، و نفس انسان با اتحاد با عين خارجي به درون آن ميرود و از عمق وجود آن آگاه ميشود. علم حضوري انسان به چند گونه ظاهر ميگردد: اول ـ ادراك بخود. علم انسان بخود، شهودي و با علم حضوري است حتي اگر حواس پنجگانه انسان از كار افتاده باشد باز انسان ميتواند ذات خود را ادراك كند و اين منافاتي ندارد كه گاهي ديگر خود را با علم حصولي (مثلاً با ديدن يا لمس و مانند آن بشناسد).
دوم ـ انسان همه قواي باطني، ادراكات، انگيزهها، اميال و عواطف و افكار و اعمال و احكام ذهني خود را با علم حضوري درك ميكند. سوّم ـ ادراك تمام دريافتها و انعكاساتي كه در حواس پنجگانه ـ كه خبرگزاران انسان هستند ـ پديد ميآيد نيز با علمحضوري است و درك و تحليل آنها تماماً در ذهن و با علم حضوري نفس است . چهارم ـ روشهاي غير عادي ادراك و كسب علم، كه از راه شهود حاصل ميشود مانند ادراكاتي كه بدنبال رياضت بدست ميآيد يا در حال خواب و يا در رؤيا نيز مصداق كامل علم حضوري ميباشند. علم حضوري در فلسفه ملاصدرا مهمترين نقش را در ادراكات او دارد.
ما را در سایت انجمن حکمت استان آذربایجان شرقی دنبال میکنید
برچسب: علم حصولي و حضوري,العلم حصولي وحضوري, نویسنده: بازدید: 164